Nghiên cứu tập trung đánh giá hiệu quả của các hình thức thụ phấn bổ sung nhằm cải thiện năng suất và chất lượng trái trên hai giống mãng cầu Xiêm (MCX) và mãng cầu Xiêm Thái (MCXT) tại Cờ Đỏ, Cần Thơ. Đây là một hướng nghiên cứu có giá trị ứng dụng rất lớn trong sản xuất cây ăn trái, bởi đối với nhiều loài cây thuộc họ na, tỷ lệ đậu trái tự nhiên thường thấp do hạn chế về sinh học hoa, thời điểm phát tán phấn và hiệu quả thụ phấn tự nhiên không cao. Vì vậy, việc tối ưu hóa thụ phấn có thể tạo ra tác động mạnh đến năng suất mà không nhất thiết phải tăng đầu tư phân bón hay mở rộng diện tích.

Điểm quan trọng của nghiên cứu là so sánh bốn hình thức thụ phấn khác nhau, từ tự nhiên đến tự thụ, cùng giống khác cây và thụ phấn chéo khác giống. Cách tiếp cận này cho phép phân tích không chỉ hiệu quả của việc “có bổ sung thụ phấn” mà còn làm rõ chất lượng nguồn phấn ảnh hưởng như thế nào đến khả năng hình thành trái.

Kết quả cho thấy thụ phấn bổ sung nói chung giúp tăng rõ rệt tỷ lệ đậu trái, tăng tỷ lệ trái cân đối và giảm rụng trái non trên cả hai giống. Đây là phát hiện rất quan trọng vì trong sản xuất thương mại, không chỉ số lượng trái mà tỷ lệ trái đạt hình dạng thương phẩm cũng quyết định giá trị kinh tế. Trái cân đối thường có giá bán cao hơn, dễ tiêu thụ hơn và giảm thất thoát sau thu hoạch.

Một trong những kết quả nổi bật nhất là thụ phấn bằng phấn từ cây khác cùng giống cho hiệu quả vượt trội, giúp năng suất tăng gấp 2,8 lần ở MCX và 2,5 lần ở MCXT so với thụ phấn tự nhiên. Đây là mức cải thiện cực kỳ lớn trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt khi biện pháp chủ yếu dựa trên kỹ thuật quản lý sinh học hơn là tăng chi phí vật tư.

Điều này phản ánh rằng hạn chế lớn của mãng cầu trong điều kiện tự nhiên có thể không nằm ở tiềm năng sinh trưởng hay dinh dưỡng mà chủ yếu ở hiệu quả thụ phấn. Nói cách khác, cây có khả năng mang năng suất cao hơn nhiều so với mức đang khai thác nếu được hỗ trợ đúng ở giai đoạn sinh sản.

Việc nguồn phấn từ cây khác cùng giống cho kết quả tốt hơn cho thấy yếu tố đa dạng phấn và chất lượng phấn có vai trò lớn, có thể liên quan đến khả năng tương hợp sinh học tốt hơn hoặc hiệu quả thụ tinh cao hơn so với tự thụ hoặc nguồn phấn kém tối ưu. Đây là thông tin rất giá trị cho tổ chức vườn trồng, bố trí cây và kỹ thuật canh tác sau này.

Một điểm đặc biệt tích cực là thụ phấn bổ sung không làm thay đổi đáng kể các chỉ tiêu phẩm chất trái. Điều này có ý nghĩa kinh tế quan trọng vì tăng năng suất đôi khi đi kèm nguy cơ giảm chất lượng, nhưng trong trường hợp này, nhà vườn có thể nâng mạnh sản lượng mà vẫn duy trì phẩm chất hiện có. Đây là lợi thế lớn trong phát triển sản xuất hàng hóa.

Từ góc độ thực tiễn, nghiên cứu gợi mở hai hướng rất quan trọng. Thứ nhất là áp dụng thụ phấn thủ công hoặc bán thủ công trong giai đoạn ra hoa để tối đa hóa tỷ lệ đậu trái. Thứ hai là cần chú trọng cấu trúc vườn, bảo đảm có đủ cây cùng giống khác cá thể để tối ưu nguồn phấn.

Ngoài ra, trong bối cảnh biến động quần thể côn trùng thụ phấn tự nhiên do biến đổi môi trường, các biện pháp chủ động như thụ phấn bổ sung càng trở nên cần thiết hơn để ổn định năng suất.

Về lâu dài, nghiên cứu này còn góp phần định hướng phát triển quy trình canh tác mãng cầu theo hướng chính xác hơn, nơi quản lý sinh sản cây trồng trở thành một phần quan trọng tương đương dinh dưỡng và bảo vệ thực vật.

Tổng thể, nghiên cứu đã chứng minh rằng thụ phấn bổ sung, đặc biệt bằng nguồn phấn từ cây khác cùng giống, là một giải pháp kỹ thuật cực kỳ hiệu quả để nâng cao năng suất mãng cầu Xiêm và mãng cầu Xiêm Thái mà không làm suy giảm chất lượng trái. Đây là một bước tiến quan trọng trong tối ưu hóa sản xuất mãng cầu tại Đồng bằng sông Cửu Long, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho nhà vườn thông qua một biện pháp canh tác tương đối đơn giản nhưng mang lại tác động rất lớn.