Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá và cập nhật thành phần loài giáp xác trong hệ sinh thái rạn san hô ven bờ và ven đảo Việt Nam, qua đó bổ sung cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học và cung cấp nền tảng khoa học cho bảo tồn, khai thác hợp lý cũng như quy hoạch nuôi trồng các loài có giá trị kinh tế cao. Đây là một hướng nghiên cứu rất quan trọng vì giáp xác không chỉ là nhóm sinh vật có giá trị thương mại lớn mà còn đóng vai trò thiết yếu trong cấu trúc và chức năng sinh thái của rạn san hô – một trong những hệ sinh thái biển đa dạng nhưng cũng dễ tổn thương nhất hiện nay.

Trong bối cảnh suy giảm rạn san hô do biến đổi khí hậu, khai thác quá mức và ô nhiễm môi trường, việc cập nhật chính xác danh mục loài là bước nền tảng để hiểu rõ hiện trạng tài nguyên sinh học. Nghiên cứu này có giá trị đặc biệt vì dựa trên khảo sát thực địa quy mô lớn qua nhiều năm (2010, 2011, 2015, 2016), sử dụng lặn SCUBA và thu mẫu trực tiếp – phương pháp có độ tin cậy cao trong điều tra sinh vật đáy và sinh vật rạn.

Kết quả xác định được 106 loài giáp xác thuộc 45 giống, 23 họ trong hai bộ cho thấy mức độ đa dạng đáng kể của nhóm này trong hệ sinh thái rạn san hô Việt Nam. Đây là bằng chứng cho thấy rạn san hô Việt Nam tiếp tục là nơi cư trú quan trọng của nhiều nhóm giáp xác, dù dữ liệu trước đây còn chưa đầy đủ. Việc cập nhật và hiệu chỉnh tên khoa học của 23 loài theo cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học toàn cầu cũng là đóng góp rất quan trọng về mặt học thuật, bởi phân loại chính xác là điều kiện tiên quyết cho nghiên cứu sinh thái, bảo tồn và thương mại sinh học.

Một phát hiện nổi bật là số loài giáp xác ở rạn san hô ven đảo (92 loài) cao hơn rõ rệt so với rạn ven bờ (55 loài). Điều này phản ánh xu hướng phổ biến trong sinh thái biển: các hệ sinh thái ven đảo thường có mức độ nguyên vẹn cao hơn, ít chịu tác động trực tiếp từ đất liền như ô nhiễm, bồi lắng hay áp lực dân sinh, từ đó duy trì được môi trường sống thuận lợi hơn cho đa dạng loài. Ngược lại, vùng ven bờ thường chịu nhiều tác động nhân sinh hơn nên thành phần loài có thể bị suy giảm hoặc phân hóa mạnh.

Chỉ số tương đồng Sorensen cho thấy mức độ khác biệt đáng kể giữa các vùng. Ở rạn ven bờ, biên độ dao động lớn (0,04–0,70) phản ánh sự không đồng nhất cao về thành phần loài giữa các khu vực, có thể do điều kiện môi trường ven bờ biến động mạnh hơn hoặc chịu tác động cục bộ khác nhau. Trong khi đó, vùng ven đảo có chỉ số tương đồng cao hơn nhiều (0,61–0,93), cho thấy thành phần loài tương đối ổn định và đồng đều hơn giữa các khu vực đảo khảo sát. Đây là dấu hiệu quan trọng cho thấy hệ sinh thái ven đảo có thể duy trì cấu trúc cộng đồng ổn định hơn.

Về chỉ số đa dạng loài (H’), vùng ven bờ đạt mức trung bình cao hơn vùng ven đảo (1,41 so với 0,83). Điều này thoạt nhìn có thể gây ngạc nhiên vì ven đảo có nhiều loài hơn, nhưng lại cho thấy một khía cạnh sinh thái khác: vùng ven bờ có thể có sự phân bố cá thể đồng đều hơn giữa các loài, trong khi ven đảo có thể bị chi phối bởi một số loài ưu thế hơn. Đây là minh chứng rằng số lượng loài và cấu trúc đa dạng không hoàn toàn đồng nhất, và cần được hiểu trong bối cảnh sinh thái cụ thể.

Đặc biệt, việc xác định 09 loài có giá trị kinh tế cao mang ý nghĩa ứng dụng rất lớn. Đây không chỉ là dữ liệu về bảo tồn mà còn trực tiếp hỗ trợ quy hoạch nuôi biển, khai thác bền vững và phát triển kinh tế biển. Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy kinh tế biển xanh, thông tin này có thể hỗ trợ lựa chọn đối tượng nuôi tiềm năng, giảm áp lực khai thác tự nhiên và tối ưu hóa giá trị sinh học của hệ sinh thái rạn san hô.

Tổng thể, nghiên cứu đã cung cấp một bức tranh cập nhật và có hệ thống về đa dạng giáp xác trong rạn san hô Việt Nam, đồng thời làm rõ sự khác biệt sinh thái giữa rạn ven bờ và ven đảo. Đây là cơ sở khoa học quan trọng cho bảo tồn đa dạng sinh học biển, quản lý tài nguyên, phát triển nuôi trồng thủy sản và xây dựng chiến lược khai thác bền vững trong bối cảnh hệ sinh thái biển đang chịu nhiều sức ép.