Nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng làm gia tăng các hiện tượng cực đoan về môi trường, đặc biệt là xâm nhập mặn tại các vùng sản xuất lúa trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long. Sự gia tăng độ mặn trong đất và nguồn nước tưới đang trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng nhất đối với sản xuất lúa, bởi lúa là cây trồng rất nhạy cảm với mặn, đặc biệt ở các giai đoạn sinh trưởng quan trọng. Tình trạng nhiễm mặn không chỉ làm giảm sinh trưởng, năng suất mà còn đe dọa an ninh lương thực và sinh kế của người dân vùng ven biển. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu chọn tạo và xác định các giống lúa có khả năng chịu mặn trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm thích ứng với điều kiện môi trường thay đổi và đảm bảo phát triển nông nghiệp bền vững.

Đề tài tập trung đánh giá kiểu gen chịu mặn của 40 giống/dòng lúa cải tiến thông qua công nghệ chỉ thị phân tử SSR (Simple Sequence Repeat), một công cụ hiện đại cho phép phát hiện nhanh và chính xác các vùng di truyền liên quan đến tính trạng mong muốn mà không cần chờ biểu hiện kiểu hình ngoài đồng ruộng. Việc ứng dụng chỉ thị SSR đặc biệt có giá trị trong chọn giống vì giúp rút ngắn thời gian, nâng cao độ chính xác và hỗ trợ nhận diện các dòng tiềm năng ngay từ giai đoạn sớm. Trong nghiên cứu này, 12 dấu chỉ thị SSR liên kết với các QTL (Quantitative Trait Loci) liên quan đến tính trạng chịu mặn, phân bố trên cả 12 nhiễm sắc thể của cây lúa, đã được sử dụng để so sánh kiểu gen giữa các giống khảo sát với hai giống chuẩn đối chứng gồm Pokkali (chịu mặn) và IR28 (mẫn cảm mặn).

Pokkali là giống lúa nổi tiếng quốc tế về khả năng chống chịu mặn mạnh, thường được sử dụng như nguồn gen quý trong các chương trình lai tạo giống, trong khi IR28 là giống mẫn cảm mặn, đóng vai trò đối chứng âm. Việc so sánh kiểu gen của 40 giống lúa cải tiến với hai chuẩn này cho phép đánh giá mức độ tương đồng về di truyền đối với các vùng QTL chịu mặn. Kết quả nghiên cứu cho thấy có hai giống/dòng là MTL 259 và MTL 308 được xếp cùng nhóm với giống chuẩn Pokkali, cho thấy hai dòng này có khả năng mang các QTL chịu mặn tương tự hoặc gần giống với Pokkali.

Phát hiện này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì nó xác định được hai nguồn vật liệu di truyền triển vọng trong nhóm lúa cải tiến của Trường Đại học Cần Thơ, có thể phục vụ cho các nghiên cứu sâu hơn về đánh giá kiểu hình chịu mặn, lai tạo hoặc phát triển giống thương mại trong tương lai. Việc phát hiện các dòng cải tiến nội địa có tiềm năng chịu mặn sẽ giúp giảm phụ thuộc vào nguồn gen ngoại nhập, đồng thời tạo điều kiện phát triển các giống phù hợp hơn với điều kiện sinh thái và nhu cầu canh tác tại Việt Nam.

Từ kết quả nghiên cứu, có thể khẳng định rằng chỉ thị phân tử SSR là công cụ hiệu quả trong sàng lọc và nhận diện sớm các giống lúa tiềm năng chịu mặn. Đây là bước nền quan trọng trong chiến lược chọn giống thích ứng với biến đổi khí hậu, đặc biệt đối với các vùng đang chịu áp lực xâm nhập mặn ngày càng gia tăng. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu di truyền phục vụ các chương trình cải tiến giống lúa trong tương lai, hướng đến phát triển các giống lúa vừa năng suất cao vừa chống chịu tốt với điều kiện bất lợi, qua đó đảm bảo an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững trong bối cảnh khí hậu biến đổi.