Nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh Chương trình Giáo dục phổ thông mới xác định dạy học tích hợp là một định hướng quan trọng nhằm phát triển năng lực toàn diện cho học sinh, thay vì tiếp cận kiến thức theo hướng tách rời từng phân môn như trước đây. Trong môn Ngữ văn, việc tích hợp giữa đọc hiểu và viết được xem là hướng đi phù hợp vì đọc và viết vốn có mối quan hệ chặt chẽ: đọc giúp học sinh tiếp nhận cấu trúc lập luận, ngôn ngữ và tư duy phản biện của văn bản mẫu, trong khi viết là quá trình vận dụng, tái cấu trúc và sáng tạo trên nền tảng những gì đã tiếp thu. Xuất phát từ định hướng này, trong năm học 2018–2019, nhóm nghiên cứu đã tiến hành thực nghiệm mô hình tích hợp dạy đọc với dạy viết văn nghị luận tại lớp 11A1, Trường THPT Châu Phong, thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang, nhằm đánh giá hiệu quả của phương pháp trong việc nâng cao kỹ năng tạo lập văn bản nghị luận cho học sinh.

Quá trình thực nghiệm được triển khai thông qua việc lựa chọn các văn bản đọc mẫu phù hợp, tổ chức phân tích sâu cấu trúc lập luận, hệ thống luận điểm, luận cứ, cách sử dụng dẫn chứng và phương thức biểu đạt trong từng văn bản. Trên cơ sở đó, học sinh không chỉ dừng lại ở việc hiểu nội dung mà còn được hướng dẫn nhận diện các chiến lược viết hiệu quả để vận dụng vào bài viết của chính mình. Trong toàn bộ tiến trình đọc – viết, nhóm nghiên cứu sử dụng hệ thống phiếu học tập như công cụ trung gian giúp học sinh từng bước phân tích, ghi nhận, so sánh và chuyển hóa kiến thức đọc hiểu thành kỹ năng viết thực hành. Đây là điểm quan trọng bởi phiếu học tập đóng vai trò định hướng tư duy, hỗ trợ học sinh phát triển kỹ năng một cách có hệ thống thay vì viết theo cảm tính.

Sau 20 tiết thực nghiệm, kết quả phân tích các bài viết của học sinh cho thấy kỹ năng tạo lập văn bản nghị luận đã có sự tiến bộ rõ rệt. Học sinh cải thiện đáng kể ở nhiều khía cạnh như xác định vấn đề nghị luận, xây dựng luận điểm rõ ràng, tổ chức bố cục hợp lý, sử dụng dẫn chứng thuyết phục và diễn đạt mạch lạc hơn. Không chỉ chất lượng bài viết được nâng cao, kết quả phỏng vấn học sinh cũng cho thấy các em có sự thay đổi tích cực trong nhận thức về mối liên hệ giữa đọc và viết, chủ động hơn trong quá trình tiếp cận văn bản và tự tin hơn khi triển khai bài nghị luận. Điều này chứng minh rằng việc tích hợp không chỉ nâng cao kỹ năng học tập cụ thể mà còn góp phần phát triển tư duy phân tích, phản biện và khả năng học tập chủ động.

Nghiên cứu cũng cho thấy mô hình tích hợp đọc – viết phù hợp với định hướng phát triển năng lực của chương trình giáo dục mới, bởi nó giúp giảm tính rời rạc giữa các hoạt động học tập, tăng hiệu quả vận dụng kiến thức và tạo ra môi trường học tập mang tính thực hành cao hơn. Thay vì xem đọc hiểu và làm văn là hai mảng độc lập, phương pháp này giúp học sinh nhận ra rằng việc đọc tốt có thể trở thành nền tảng trực tiếp cho viết tốt. Đây là bước chuyển quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn, hướng đến đào tạo người học có năng lực giao tiếp, tư duy và lập luận toàn diện hơn.

Từ kết quả thực nghiệm, có thể khẳng định rằng tích hợp dạy đọc với dạy viết văn nghị luận là một hướng tiếp cận khả thi, hiệu quả và phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Nghiên cứu không chỉ mang lại giá trị thực tiễn cho việc giảng dạy Ngữ văn ở trường phổ thông mà còn mở ra cơ sở cho việc nhân rộng mô hình ở các cấp lớp khác, góp phần nâng cao chất lượng dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.