Nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã trở thành một trong những chính sách phát triển trọng điểm của Việt Nam nhằm thúc đẩy chuyển đổi toàn diện khu vực nông thôn về kinh tế, hạ tầng, xã hội và chất lượng sống. Sau hơn 10 năm triển khai, việc đánh giá tác động thực tế của chương trình không chỉ có ý nghĩa trong việc tổng kết hiệu quả chính sách mà còn đặc biệt quan trọng trong việc xác định mức độ cải thiện đời sống của người dân – chủ thể trung tâm của quá trình phát triển nông thôn. Tại tỉnh Hậu Giang, nghiên cứu tiến hành khảo sát 458 hộ dân thuộc các nhóm xã có mức độ hoàn thành tiêu chí nông thôn mới khác nhau nhằm phản ánh đa chiều tác động của chương trình trong điều kiện thực tiễn địa phương.

Kết quả nghiên cứu cho thấy chương trình xây dựng nông thôn mới đã tạo ra những tác động tích cực rõ rệt đến đời sống kinh tế - xã hội của người dân tại khu vực nghiên cứu. Những cải thiện này không chỉ thể hiện ở thu nhập mà còn phản ánh sự chuyển biến về điều kiện sống, cơ hội phát triển kinh tế và khả năng tiếp cận hạ tầng – dịch vụ công. Việc đầu tư đồng bộ vào giao thông, điện, nước, giáo dục, y tế, tổ chức sản xuất và nâng cao năng lực cộng đồng đã góp phần tạo nền tảng cho tăng trưởng thu nhập và cải thiện chất lượng sống của hộ gia đình nông thôn. Đây là bằng chứng quan trọng cho thấy chương trình không chỉ mang tính hình thức về hoàn thành tiêu chí mà thực sự tạo ra giá trị kinh tế và xã hội cho người dân.

Để đánh giá tác động một cách khách quan hơn, nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích điểm xu hướng (Propensity Score Matching – PSM), kết hợp với các kỹ thuật so sánh cận gần nhất và so sánh theo phạm vi/bán kính nhằm giảm thiểu sai lệch chọn mẫu và nâng cao độ tin cậy trong ước lượng tác động. Kết quả từ phương pháp so sánh cận gần nhất cho thấy sau khi chương trình xây dựng nông thôn mới được triển khai, tổng thu nhập hộ gia đình tăng thêm trung bình 56,246 triệu đồng/năm, với mức ý nghĩa thống kê 10%. Đây là mức tăng đáng kể, phản ánh tác động kinh tế tích cực của chương trình đối với hộ dân tham gia hoặc sinh sống trong khu vực hưởng lợi.

Bên cạnh đó, với phương pháp so sánh theo phạm vi/bán kính – vốn cho phép đối chiếu trên tập mẫu rộng hơn và tăng tính ổn định của kết quả – nghiên cứu ghi nhận mức tăng thu nhập trung bình là 20,662 triệu đồng/hộ/năm, với mức ý nghĩa thống kê cao hơn ở ngưỡng 1%. Dù quy mô tác động khác nhau giữa hai phương pháp, cả hai kết quả đều thống nhất rằng chương trình xây dựng nông thôn mới có ảnh hưởng tích cực đến thu nhập hộ gia đình. Sự chênh lệch về giá trị tuyệt đối giữa các phương pháp cũng cho thấy việc lựa chọn mô hình đánh giá có thể ảnh hưởng đến mức độ ước lượng, nhưng không làm thay đổi bản chất tác động tích cực của chính sách.

Từ kết quả nghiên cứu, có thể khẳng định rằng xây dựng nông thôn mới không chỉ là chương trình cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển sinh kế, gia tăng thu nhập và nâng cao chất lượng đời sống nông dân. Điều này mang lại cơ sở thực tiễn quan trọng cho việc tiếp tục duy trì, điều chỉnh và nâng cao hiệu quả chương trình trong giai đoạn tiếp theo. Đồng thời, nghiên cứu cũng gợi ý rằng để phát huy bền vững hơn nữa tác động của chương trình, cần chú trọng hơn đến các giải pháp hỗ trợ sinh kế, phát triển sản xuất, nâng cao năng lực người dân và giảm chênh lệch giữa các nhóm xã có mức độ hoàn thành tiêu chí khác nhau. Qua đó, chương trình nông thôn mới có thể tiếp tục đóng vai trò chiến lược trong phát triển nông thôn bền vững và thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn với đô thị tại Việt Nam.