Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá tác động của sự thay đổi độ mặn đến cấu trúc quần thể vi khuẩn trong bùn đáy dưới điều kiện mô phỏng xâm nhập mặn, qua đó làm rõ những biến động vi sinh quan trọng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe hệ sinh thái và nguy cơ dịch bệnh trong nuôi trồng thủy sản. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn ngày càng gia tăng tại nhiều khu vực ven biển, đặc biệt ở Đồng bằng sông Cửu Long, sự thay đổi độ mặn không chỉ tác động đến cây trồng hay vật nuôi mà còn làm biến đổi hệ vi sinh vật môi trường – yếu tố nền tảng quyết định chất lượng nước, chu trình dinh dưỡng và nguy cơ bùng phát mầm bệnh.

Nghiên cứu được thiết kế với 5 nghiệm thức độ mặn khác nhau từ nước ngọt đến nước biển tự nhiên 32‰, theo dõi liên tục trong 50 ngày. Việc sử dụng nước ót và nước biển tự nhiên để tạo các mức mặn khác nhau giúp mô hình gần với điều kiện xâm nhập mặn thực tế hơn. Các nhóm vi khuẩn được phân tích gồm tổng vi khuẩn dị dưỡng, Bacillus spp., Lactobacillus spp., Vibrio spp. và Vibrio parahaemolyticus – trong đó có cả nhóm vi khuẩn có lợi và nhóm tiềm ẩn nguy cơ gây bệnh cao cho thủy sản.

Kết quả cho thấy tổng mật độ vi khuẩn giảm dần khi độ mặn tăng. Nghiệm thức 0‰ có mật độ tổng khuẩn cao nhất (6,2 LogCFU/g), trong khi nước biển tự nhiên 32‰ thấp nhất (5,7 LogCFU/g). Điều này phản ánh rằng môi trường mặn cao có thể tạo áp lực sinh thái khiến tổng quần thể vi sinh vật suy giảm hoặc chỉ cho phép một số nhóm thích nghi tồn tại. Về mặt sinh thái học, đây là dấu hiệu cho thấy xâm nhập mặn có thể làm thay đổi đáng kể cân bằng vi sinh trong nền đáy.

Đối với nhóm Bacillus spp. – nhóm vi khuẩn thường được xem là có lợi nhờ khả năng phân hủy hữu cơ và hỗ trợ cân bằng sinh học – mật độ cũng giảm khi độ mặn tăng cao, với giá trị cao nhất ở 0‰ và 10‰. Điều này cho thấy môi trường nước lợ nhẹ hoặc nước ngọt có thể thuận lợi hơn cho sự phát triển của Bacillus, trong khi độ mặn cao có thể làm suy giảm vai trò tích cực của nhóm này trong hệ sinh thái bùn.

Tương tự, Lactobacillus spp. đạt mật độ cao nhất ở 10‰ (3,05 LogCFU/g), khác biệt có ý nghĩa thống kê so với các nghiệm thức khác. Đây là phát hiện đáng chú ý vì Lactobacillus thường liên quan đến các đặc tính sinh học tích cực như cạnh tranh vi khuẩn gây hại hoặc hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh. Mức 10‰ có thể được xem là ngưỡng tương đối thuận lợi cho nhóm vi khuẩn có lợi này.

Ngược lại, nhóm vi khuẩn đáng lo ngại nhất trong nghiên cứu là Vibrio spp. và đặc biệt là Vibrio parahaemolyticus lại tăng mạnh ở các nghiệm thức độ mặn 20‰ và 30‰. Đây là phát hiện có ý nghĩa thực tiễn rất lớn đối với nuôi trồng thủy sản, bởi Vibrio parahaemolyticus là tác nhân liên quan trực tiếp đến nhiều bệnh nguy hiểm, bao gồm bệnh hoại tử gan tụy cấp tính trên tôm. Việc mật độ Vibrio tăng cao có ý nghĩa thống kê trong điều kiện mặn trung bình đến cao cho thấy xâm nhập mặn không chỉ là vấn đề môi trường mà còn có thể làm gia tăng nguy cơ dịch bệnh nghiêm trọng.

Từ góc độ quản lý, nghiên cứu chỉ ra rằng khi độ mặn tăng, hệ vi sinh có lợi có xu hướng giảm trong khi nhóm vi khuẩn gây bệnh tiềm tàng lại có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở mức 20–30‰. Điều này có thể tạo ra sự mất cân bằng sinh học và làm tăng rủi ro cho các hệ thống nuôi thủy sản, nhất là tôm nuôi ở vùng ven biển hoặc khu vực chịu ảnh hưởng mặn hóa.

Tổng thể, nghiên cứu khẳng định rằng sự thay đổi độ mặn trong điều kiện xâm nhập mặn có tác động mạnh đến cấu trúc vi khuẩn trong bùn đáy, với xu hướng bất lợi khi độ mặn tăng cao: giảm vi khuẩn tổng và nhiều nhóm có lợi, đồng thời làm gia tăng Vibrio spp. và Vibrio parahaemolyticus. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để dự báo nguy cơ môi trường, xây dựng chiến lược quản lý ao nuôi và thích ứng với biến đổi khí hậu trong các vùng chịu ảnh hưởng xâm nhập mặn.