Nghiên cứu được thực hiện nhằm làm rõ một số đặc điểm sinh học sinh sản của quần thể điệp thuộc họ Pectinidae tại vùng biển đảo Nam Du, tỉnh Kiên Giang, với trọng tâm là xác định chu kỳ sinh sản và các giai đoạn sinh sản tập trung trong năm. Đây là hướng nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong quản lý và khai thác nguồn lợi nhuyễn thể biển, bởi hiểu rõ mùa vụ sinh sản không chỉ hỗ trợ bảo tồn quần thể tự nhiên mà còn là cơ sở thiết yếu cho phát triển sản xuất giống nhân tạo, quy hoạch mùa khai thác hợp lý và bảo vệ nguồn lợi lâu dài.

Điệp là nhóm nhuyễn thể hai mảnh vỏ có giá trị kinh tế cao, thường được khai thác cho thực phẩm và thương mại. Tuy nhiên, nếu thiếu hiểu biết về chu kỳ sinh sản, hoạt động khai thác có thể diễn ra đúng vào mùa sinh sản cao điểm, làm suy giảm khả năng tái tạo quần thể. Chính vì vậy, việc khảo sát liên tục từ tháng 9/2017 đến tháng 9/2018 cho phép nghiên cứu theo dõi biến động sinh sản xuyên suốt một năm, phản ánh khá đầy đủ tính mùa vụ trong điều kiện sinh thái tự nhiên tại Nam Du.

Chỉ số tuyến sinh dục (Gonadosomatic Index – GSI) được sử dụng như chỉ báo chính để đánh giá mức độ phát triển sinh dục. Đây là chỉ số phổ biến và có giá trị cao trong nghiên cứu sinh sản vì phản ánh tương đối trực tiếp mức độ trưởng thành của tuyến sinh dục theo thời gian. Kết quả cho thấy ở cá thể điệp đực, GSI đạt mức cao trong các giai đoạn tháng 9–11 và tháng 1–3, với hai đỉnh nổi bật vào tháng 11 và tháng 1. Trong khi đó, điệp cái có GSI cao vào tháng 9–11, tháng 1–2 và tháng 6, với đỉnh cao nhất vào tháng 1. Điều này cho thấy cả con đực và con cái đều có nhiều đợt hoạt động sinh sản trong năm, thay vì chỉ một mùa sinh sản duy nhất.

Đặc biệt, chỉ số GSI ở điệp cái cao hơn đáng kể so với điệp đực trong nhiều giai đoạn, nhất là tháng 1, phản ánh sự phát triển mạnh của noãn sào và khả năng sinh sản cao ở thời điểm này. Điều này có thể liên quan đến điều kiện môi trường thuận lợi như nhiệt độ, nguồn thức ăn hoặc chu kỳ sinh thái biển tại khu vực Nam Du.

Một điểm rất quan trọng của nghiên cứu là sự tương quan chặt chẽ giữa chỉ số GSI và thể tích trứng ở điệp cái. Những tháng có GSI cao cũng là thời điểm trứng đạt kích thước lớn hơn, bao gồm tháng 1, 6, 9 và 11. Điều này củng cố độ tin cậy của GSI như một chỉ báo sinh sản và cho thấy các thời điểm này là những giai đoạn sinh sản mạnh, nơi quần thể có khả năng đóng góp lớn nhất cho tái tạo tự nhiên.

Từ các dữ liệu này, nghiên cứu kết luận rằng quần thể điệp tại vùng biển Nam Du có khả năng sinh sản quanh năm, nhưng tập trung mạnh nhất vào ba đợt chính là tháng 1, tháng 6 và tháng 11. Đây là đặc điểm rất đáng chú ý, bởi sinh sản quanh năm giúp quần thể có khả năng duy trì liên tục, trong khi các đợt cao điểm lại mang ý nghĩa chiến lược cho bảo tồn và khai thác. Nếu quản lý tốt, các giai đoạn cao điểm này có thể được ưu tiên bảo vệ để đảm bảo tái tạo nguồn lợi.

Từ góc độ ứng dụng, kết quả nghiên cứu đặc biệt quan trọng cho hai lĩnh vực. Thứ nhất là quản lý khai thác tự nhiên: có thể cân nhắc hạn chế hoặc điều chỉnh cường độ khai thác vào các tháng sinh sản tập trung để tránh suy giảm quần thể. Thứ hai là sản xuất giống nhân tạo: các tháng có GSI và thể tích trứng cao là thời điểm tối ưu để thu thập bố mẹ chất lượng tốt phục vụ sinh sản nhân tạo.

Tổng thể, nghiên cứu khẳng định rằng quần thể điệp họ Pectinidae tại Nam Du có chu kỳ sinh sản đa đỉnh và diễn ra quanh năm, với các giai đoạn sinh sản tập trung vào tháng 1, 6 và 11. Đây là cơ sở khoa học quan trọng cho bảo tồn nguồn lợi, phát triển nuôi thương phẩm và quản lý khai thác bền vững tại vùng biển Tây Nam Bộ.