Nghiên cứu được thực hiện nhằm mô tả, phân tích và so sánh toàn diện hai loài Elephantopus mollis và Elephantopus scaber thu thập tại vùng Bảy Núi, tỉnh An Giang trong giai đoạn 2016–2019, với mục tiêu bổ sung cơ sở dữ liệu khoa học cho chi Elephantopus tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực phân loại thực vật, dược liệu học và nhận diện nguồn cây thuốc. Chi Elephantopus thuộc họ Cúc (Asteraceae), bao gồm nhiều loài có giá trị dược liệu trong y học dân gian, tuy nhiên việc phân biệt các loài trong thực tế đôi khi gặp khó khăn do sự tương đồng hình thái ở một số giai đoạn sinh trưởng. Vì vậy, nghiên cứu kết hợp cả đặc điểm hình thái ngoài, giải phẫu vi mô và cấu trúc bột dược liệu có ý nghĩa quan trọng trong việc định danh chính xác, tránh nhầm lẫn khi khai thác và sử dụng làm dược liệu.

Kết quả cho thấy ở giai đoạn cây non, hai loài Elephantopus mollis và Elephantopus scaber có nhiều điểm tương đồng về hình thái, điều này giải thích vì sao việc nhận diện sớm ngoài thực địa có thể gặp khó khăn. Tuy nhiên, khi bước sang giai đoạn trưởng thành, sự khác biệt trở nên rõ rệt hơn và có giá trị phân loại cao. Cụ thể, E. scaber phát triển dạng thân ngầm và mang hoa màu tím, trong khi E. mollis có thân khí sinh và hoa màu trắng. Đây là những dấu hiệu hình thái nổi bật, dễ quan sát và có giá trị nhận diện trực tiếp trong tự nhiên. Ngoài ra, hai loài còn có thể được phân biệt thông qua các đặc điểm chi tiết hơn như kích thước lá, hình dạng chóp lá, mật độ lông trên bề mặt lá và màu sắc lá. Những đặc điểm này đặc biệt hữu ích trong phân loại hình thái truyền thống cũng như trong thu hái dược liệu thực địa.

Ở cấp độ giải phẫu, nghiên cứu ghi nhận nhiều khác biệt đáng chú ý giữa hai loài về cấu trúc bó dẫn và số lượng lông che chở trên thân tại các giai đoạn phát triển khác nhau. Đây là những chỉ tiêu có giá trị cao trong phân loại vi học vì ít chịu ảnh hưởng bởi điều kiện môi trường hơn so với hình thái ngoài. Sự khác biệt trong cấu tạo giải phẫu không chỉ hỗ trợ định danh chính xác mà còn phản ánh đặc điểm thích nghi sinh học và chiến lược phát triển riêng của từng loài. Bên cạnh đó, phân tích bột dược liệu cũng cho thấy sự khác biệt trong cấu trúc vi thể, tạo cơ sở quan trọng cho kiểm nghiệm dược liệu sau thu hái hoặc khi nguyên liệu đã qua chế biến, đặc biệt trong kiểm soát chất lượng dược liệu thương mại.

Một phát hiện đáng chú ý khác là sự hiện diện của các sản phẩm thứ cấp như calcium oxalate, tinh dầu và inulin trong các cơ quan sinh dưỡng của cả hai loài tại An Giang. Đây là thông tin có giá trị dược liệu và sinh hóa quan trọng, bởi các hợp chất này thường liên quan đến hoạt tính sinh học, giá trị chữa bệnh hoặc khả năng ứng dụng trong dược phẩm và thực phẩm chức năng. Calcium oxalate có thể đóng vai trò trong nhận diện vi học, tinh dầu thường liên quan đến hoạt tính kháng khuẩn hoặc chống viêm, còn inulin là hợp chất có tiềm năng cao trong hỗ trợ sức khỏe tiêu hóa và chuyển hóa.

Từ các kết quả trên, nghiên cứu đã cung cấp bộ dữ liệu toàn diện về hình thái, giải phẫu và đặc điểm dược liệu của hai loài Elephantopus tại Việt Nam, góp phần hoàn thiện cơ sở khoa học cho phân loại, nhận diện và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên cây thuốc bản địa. Đồng thời, nghiên cứu cũng mở ra hướng phát triển sâu hơn về thành phần hóa học, hoạt tính dược lý và giá trị ứng dụng của từng loài, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu khai thác dược liệu tự nhiên ngày càng gia tăng. Đây là nền tảng quan trọng cho cả bảo tồn đa dạng sinh học lẫn phát triển dược liệu bản địa tại khu vực Bảy Núi nói riêng và Việt Nam nói chung.