Nghiên cứu được thực hiện nhằm khảo sát thành phần loài, mức độ đa dạng và đặc điểm phân bố của nhóm động vật đất cỡ trung (Mesofauna) tại Vườn quốc gia Tràm Chim – một hệ sinh thái đất ngập nước quan trọng của Đồng bằng sông Cửu Long, có giá trị cao về đa dạng sinh học và bảo tồn. Mesofauna là nhóm sinh vật đất đóng vai trò quan trọng trong chu trình dinh dưỡng, phân hủy chất hữu cơ, cải thiện cấu trúc đất và duy trì cân bằng sinh thái. Tuy nhiên, tại nhiều khu vực đất ngập nước ở Việt Nam, đặc biệt là các hệ sinh thái đặc thù như Tràm Chim, dữ liệu về nhóm sinh vật này vẫn còn hạn chế. Vì vậy, việc nghiên cứu Mesofauna không chỉ góp phần bổ sung hiểu biết về đa dạng sinh học mà còn cung cấp cơ sở cho công tác quản lý và bảo tồn hệ sinh thái đất ngập nước.

Các mẫu được thu thập trong hai thời điểm đại diện cho mùa mưa (tháng 10/2018) và mùa khô (tháng 4/2019), tại hai sinh cảnh chính gồm đất ngập nước theo mùa và đất không ngập nước. Kết quả nghiên cứu ghi nhận lần đầu tiên tại khu vực này tổng cộng 42 loài Mesofauna, thuộc 32 giống và 28 họ, cho thấy mức độ phong phú đáng kể của hệ động vật đất tại Vườn quốc gia Tràm Chim. Trong số đó, nhện là nhóm đa dạng nhất với 24 loài, chiếm ưu thế rõ rệt về thành phần loài, tiếp theo là ốc cạn và rết với mỗi nhóm có 6 loài, cuốn chiếu có 4 loài và giun đất ghi nhận 2 loài. Cấu trúc thành phần này phản ánh vai trò nổi bật của các nhóm chân khớp trong hệ sinh thái đất tại khu vực nghiên cứu, đồng thời cho thấy sự khác biệt về khả năng thích nghi của từng nhóm với điều kiện môi trường đặc thù.

Một phát hiện đặc biệt quan trọng của nghiên cứu là việc ghi nhận sáu loài thuộc sáu giống Hirudicryptus, Amaurobius, Hypsosinga, Chalcoscirtus, Orthobula và Bassaniana lần đầu tiên tại Việt Nam. Đây là đóng góp đáng kể cho dữ liệu phân bố động vật không xương sống của quốc gia, đồng thời cho thấy Vườn quốc gia Tràm Chim không chỉ có giá trị ở cấp độ hệ sinh thái mà còn là khu vực tiềm năng về phát hiện và bảo tồn các nguồn gen động vật đất chưa được nghiên cứu đầy đủ. Những ghi nhận mới này cũng mở ra hướng nghiên cứu sâu hơn về sinh học, sinh thái và phân bố địa lý của các nhóm Mesofauna tại Việt Nam.

Xét về đặc điểm phân bố theo thời gian, nghiên cứu cho thấy độ đa dạng loài Mesofauna giữa mùa mưa và mùa khô không có sự khác biệt lớn, điều này cho thấy nhóm sinh vật này có khả năng duy trì sự hiện diện tương đối ổn định quanh năm trong hệ sinh thái. Tuy nhiên, sự khác biệt rõ rệt lại xuất hiện giữa hai sinh cảnh đất ngập nước theo mùa và đất không ngập nước, thể hiện ở số lượng loài, mức độ đa dạng và thành phần loài. Điều này chứng minh rằng điều kiện sinh cảnh có ảnh hưởng mạnh hơn yếu tố mùa vụ trong việc định hình cấu trúc quần xã Mesofauna tại Tràm Chim.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các yếu tố môi trường đất như độ ẩm, pH, hàm lượng và thành phần chất hữu cơ có thể là những nhân tố quan trọng quyết định sự phân bố của nhóm Mesofauna. Độ ẩm và chất hữu cơ ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thức ăn, nơi cư trú và điều kiện sống của động vật đất, trong khi pH có thể tác động đến khả năng thích nghi sinh lý của từng nhóm loài. Những kết quả này nhấn mạnh vai trò của điều kiện vi môi trường đất trong bảo tồn đa dạng sinh học dưới mặt đất.

Từ tổng thể kết quả, nghiên cứu không chỉ bổ sung dữ liệu khoa học quan trọng về Mesofauna tại Vườn quốc gia Tràm Chim mà còn khẳng định khu vực này là một điểm nóng đa dạng sinh học cần được quan tâm ở cả tầng sinh thái đất. Đây là cơ sở quan trọng cho việc xây dựng chiến lược bảo tồn toàn diện hơn, không chỉ tập trung vào chim nước hay thực vật mà còn chú trọng đến các nhóm sinh vật đất – những thành phần nền tảng duy trì chức năng sinh thái lâu dài của hệ sinh thái đất ngập nước.