Nghiên cứu được thực hiện tại Cảng Vịnh Đầm, đảo Phú Quốc nhằm đánh giá đa dạng phiêu sinh thực vật (PSTV) và động vật đáy (ĐVĐ) như những chỉ thị sinh học quan trọng phản ánh chất lượng môi trường nước và mức độ ổn định sinh thái của khu vực cảng biển ven đảo. Đây là hướng nghiên cứu đặc biệt có giá trị vì các khu vực cảng thường chịu áp lực cao từ giao thông thủy, phát triển du lịch, hoạt động hậu cần và nguy cơ ô nhiễm cục bộ, trong khi Phú Quốc lại là vùng có giá trị sinh thái và kinh tế rất lớn.

Điểm đáng chú ý là nghiên cứu không chỉ dựa trên các chỉ tiêu hóa lý tức thời mà còn kết hợp phân tích cấu trúc quần xã sinh vật. Đây là cách tiếp cận toàn diện hơn, bởi nhiều khi môi trường chưa biểu hiện rõ ô nhiễm qua chỉ số nước ngắn hạn nhưng hệ sinh vật đã bắt đầu phản ánh các biến động sinh thái dài hơn.

Kết quả đo nhanh cho thấy phần lớn khu vực nghiên cứu chưa có dấu hiệu ô nhiễm hữu cơ rõ rệt, ngoại trừ vị trí D7. Đây là tín hiệu tích cực về tổng thể, cho thấy hệ sinh thái nước tại Vịnh Đầm vẫn tương đối khả quan ở thời điểm khảo sát. Tuy nhiên, chính sự khác biệt của D7 là một cảnh báo quan trọng về nguy cơ tác động cục bộ, có thể liên quan đến hoạt động cảng, dòng chảy tù đọng hoặc nguồn thải tập trung.

Việc ghi nhận tới 97 loài PSTV thuộc 6 ngành cho thấy khu vực này có mức đa dạng phiêu sinh thực vật khá cao. Đây là dấu hiệu quan trọng vì PSTV là nền tảng sản xuất sơ cấp của hệ sinh thái biển, đóng vai trò đầu chuỗi thức ăn và phản ánh mạnh điều kiện dinh dưỡng – môi trường nước. Thành phần loài phong phú cho thấy hệ sinh thái vẫn duy trì được nền tảng sinh học tương đối tốt.

Tuy nhiên, phân bố không đồng đều giữa các khu vực là điểm đặc biệt đáng quan tâm. Nhóm D1–D4 có chỉ số H’ và J’ cao, cho thấy quần xã phong phú và ổn định hơn, trong khi D5–D7 có đa dạng thấp hơn rõ rệt. Điều này phản ánh sự phân hóa sinh thái trong cùng một khu vực cảng, có thể bắt nguồn từ mức độ tác động nhân sinh, lưu thông nước, trầm tích hoặc nguồn ô nhiễm khác nhau. Nói cách khác, Vịnh Đầm không phải là một hệ thống đồng nhất mà tồn tại các “điểm nóng” sinh thái cần giám sát riêng.

Đối với ĐVĐ, kết quả lại cho thấy một bức tranh đáng lo hơn. Dù ghi nhận 43 loài thuộc nhiều nhóm phân loại, chỉ số đa dạng trung bình H’ ở mức thấp (1,66) cùng DBP = 0,64 phản ánh hệ sinh thái đáy nhìn chung kém bền vững hơn nhiều so với tầng nước mặt. Đây là điểm rất quan trọng vì động vật đáy thường phản ánh tích lũy tác động môi trường dài hạn, đặc biệt là chất lượng trầm tích, ô nhiễm hữu cơ lắng đọng hoặc biến đổi nền đáy.

Nói cách khác, dù nước mặt có thể vẫn “tương đối tốt”, hệ sinh thái đáy đã cho thấy dấu hiệu nhạy cảm hơn với biến động môi trường. Đây là hiện tượng thường gặp ở các vùng cảng và ven bờ, nơi trầm tích có thể tích tụ chất ô nhiễm lâu dài hơn cột nước.

Sự khác biệt giữa PSTV và ĐVĐ trong nghiên cứu này rất có giá trị khoa học: tầng nổi vẫn duy trì mức đa dạng tương đối, nhưng tầng đáy đã thể hiện tính ổn định thấp hơn. Điều này gợi ý rằng nếu áp lực môi trường tiếp tục gia tăng, khu vực đáy có thể là nơi suy giảm trước tiên.

Từ góc độ quản lý, nghiên cứu cung cấp dữ liệu nền cực kỳ quan trọng cho giám sát môi trường dài hạn tại Vịnh Đầm. Đặc biệt, khu vực D5–D7 và nhất là D7 nên được ưu tiên theo dõi kỹ hơn để xác định nguồn tác động và ngăn chặn suy thoái cục bộ.

Ý nghĩa lớn hơn là nghiên cứu khẳng định giá trị của các chỉ số đa dạng sinh học như H’, J’, Dv và DBP trong đánh giá chất lượng môi trường biển, vượt xa cách tiếp cận chỉ dựa vào thông số hóa học đơn lẻ.

Tổng thể, nghiên cứu cho thấy Cảng Vịnh Đầm vẫn đang duy trì nền tảng đa dạng sinh học tương đối tốt ở nhóm phiêu sinh thực vật, nhưng hệ động vật đáy đã xuất hiện dấu hiệu ổn định thấp và bền vững sinh thái chưa cao. Đây là cảnh báo sớm quan trọng, đồng thời là cơ sở khoa học cần thiết cho quản lý môi trường cảng biển, bảo tồn sinh thái ven đảo và phát triển bền vững khu vực Phú Quốc trong tương lai.