Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định đặc tính sinh học của quá trình ra hoa, đậu trái và phát triển trái của giống sầu riêng Bí Rợ hạt lép tại xã Tân Bình, huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang – một giống địa phương có giá trị thương mại nhờ đặc tính hạt lép và phẩm chất trái được người tiêu dùng quan tâm. Trong bối cảnh nhu cầu phát triển các giống sầu riêng đặc sản ngày càng gia tăng, việc hiểu rõ đặc điểm sinh trưởng, phát triển trái và các hiện tượng sinh lý liên quan là cơ sở quan trọng để tối ưu hóa kỹ thuật canh tác, quản lý năng suất, nâng cao chất lượng trái và giảm thiểu các rối loạn sinh lý ảnh hưởng đến giá trị thương phẩm. Nghiên cứu được tiến hành trên bảy cây sầu riêng Bí Rợ hạt lép, tám năm tuổi, ghép trên gốc sầu riêng Khổ qua xanh trong khoảng thời gian từ tháng 8/2018 đến tháng 7/2019.

Kết quả cho thấy quá trình nở hoa của giống này kéo dài trong khoảng 12 ngày kể từ khi hoa đầu tiên nở, với thời gian nở rộ tập trung mạnh nhất vào ngày thứ 5 đến ngày thứ 8. Hoa nở chủ yếu vào khung giờ 4:00–5:00 chiều, đây là thông tin có ý nghĩa thực tiễn lớn đối với quản lý thụ phấn, đặc biệt trong trường hợp cần hỗ trợ thụ phấn bổ sung hoặc tối ưu hóa điều kiện cho côn trùng thụ phấn tự nhiên. Tỷ lệ đậu trái đạt tới 87%, cho thấy giống có khả năng đậu trái khá cao trong điều kiện nghiên cứu, phản ánh tiềm năng năng suất tốt nếu được quản lý thích hợp.

Quá trình phát triển trái kéo dài 96 ngày sau khi đậu trái và được chia thành ba giai đoạn sinh trưởng rõ rệt. Giai đoạn đầu từ 0–28 ngày sau khi đậu trái là giai đoạn phát triển chậm, chủ yếu liên quan đến sự hình thành ban đầu của cấu trúc trái. Giai đoạn thứ hai từ 28–70 ngày là giai đoạn phát triển nhanh, khi trái tăng trưởng mạnh về kích thước và khối lượng. Giai đoạn cuối từ 70–96 ngày là thời kỳ trưởng thành và chín, khi các đặc tính phẩm chất bắt đầu hoàn thiện. Đáng chú ý, phần cơm trái bắt đầu phát triển từ khoảng 42 ngày sau khi đậu trái, trong khi tốc độ tăng trưởng tối đa của trái đạt vào khoảng 56 ngày sau khi đậu trái. Những mốc sinh lý này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc xây dựng chế độ dinh dưỡng, tưới tiêu và chăm sóc phù hợp theo từng giai đoạn.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hiện tượng rụng trái non là một yếu tố đáng lưu ý, xảy ra mạnh nhất trong giai đoạn 0–14 ngày sau khi đậu trái với tỷ lệ lên tới 42,2%. Đây có thể là giai đoạn nhạy cảm nhất, cần được ưu tiên quản lý thông qua cân đối dinh dưỡng, nước tưới và giảm stress sinh lý nhằm hạn chế thất thoát năng suất. Ở thời điểm thu hoạch, trái đạt khối lượng trung bình khoảng 2,298 kg, cho thấy quy mô trái tương đối lớn. Tỷ lệ phần ăn được chiếm khoảng 27% khối lượng trái, trong khi tỷ lệ hạt lép đạt 63% – một ưu điểm thương mại nổi bật vì tăng giá trị tiêu dùng nhờ phần cơm nhiều hơn so với hạt.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng ghi nhận hiện tượng nhũn lõi (wet core) xuất hiện ở giai đoạn thu hoạch với tỷ lệ 14,8% số hộc/trái và 13,1% số múi, cho thấy đây là một vấn đề sinh lý cần được quan tâm. Nhũn lõi có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thương phẩm, cảm quan và khả năng tiêu thụ, do đó cần tiếp tục nghiên cứu nguyên nhân liên quan đến dinh dưỡng, nước, thu hoạch hoặc điều kiện môi trường để có biện pháp kiểm soát hiệu quả.

Từ kết quả nghiên cứu, có thể khẳng định rằng giống sầu riêng Bí Rợ hạt lép có nhiều đặc điểm giá trị như tỷ lệ đậu trái cao, tỷ lệ hạt lép lớn và tiềm năng thương phẩm tốt. Đồng thời, việc xác định rõ các giai đoạn sinh học trong quá trình ra hoa và phát triển trái cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho xây dựng quy trình canh tác phù hợp, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị kinh tế của giống sầu riêng đặc sản này tại Hậu Giang nói riêng và vùng Đồng bằng sông Cửu Long nói chung.