Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá hiện trạng nhiễm ký sinh trùng trên cá tra (Pangasianodon hypophthalmus) trong ba giai đoạn ương quan trọng gồm cá bột, cá hương và cá giống, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho việc kiểm soát dịch bệnh hiệu quả hơn trong sản xuất giống. Trong ngành nuôi cá tra, giai đoạn ương đóng vai trò quyết định đến chất lượng con giống, tỷ lệ sống và hiệu quả kinh tế toàn chuỗi sản xuất. Đây cũng là giai đoạn cá còn non, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên đặc biệt dễ bị tác động bởi các tác nhân ký sinh, dẫn đến suy giảm tăng trưởng, tổn thương mô, tạo điều kiện cho nhiễm trùng thứ phát và gia tăng hao hụt.

Nghiên cứu có quy mô tương đối lớn với 857 mẫu cá thu từ 20 ao ương ở cả mùa mưa và mùa khô, bao phủ nhiều giai đoạn phát triển khác nhau. Cách tiếp cận này cho phép đánh giá tương đối toàn diện về thành phần loài ký sinh trùng cũng như sự biến động theo mùa vụ – yếu tố đặc biệt quan trọng trong nuôi thủy sản.

Kết quả xác định được 9 giống ký sinh trùng chính trên cá tra gồm Cryptobia, Trichodina, Balantidium, Apiosoma, Epistylis, Myxobolus, Henneguya, Dactylogyrus và Gyrodactylus. Đây là tập hợp khá đa dạng, bao gồm cả nhóm nguyên sinh động vật, ký sinh trùng đơn bào, sán đơn chủ và các loài tạo bào nang. Ngoài ra, nghiên cứu còn phát hiện nhiều dạng ký sinh khác như bào nang Myxozoans, metacercariae, ấu trùng giun tròn và copepod, cho thấy môi trường ao ương cá tra tồn tại áp lực ký sinh trùng tương đối phức tạp và đa tầng.

Một trong những phát hiện nổi bật nhất là tỷ lệ nhiễm ở mùa khô nhìn chung cao hơn rõ rệt so với mùa mưa ở nhiều giai đoạn phát triển. Ở cá bột, cá hương và cá giống, phần lớn các nhóm ký sinh đều có xu hướng gia tăng vào mùa khô. Điều này cho thấy điều kiện mùa khô – có thể liên quan đến nhiệt độ cao hơn, mật độ nuôi, chất lượng nước suy giảm hoặc biến động môi trường – tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sự phát triển, lây lan hoặc bùng phát của ký sinh trùng. Đây là thông tin rất quan trọng cho quản lý thực tiễn, vì nó cho phép người nuôi chủ động tăng cường giám sát và phòng bệnh vào các giai đoạn nguy cơ cao.

Đặc biệt, các giống Trichodina, Apiosoma, Epistylis, Myxobolus, Henneguya và bào nang Myxozoa được ghi nhận là phổ biến trên da và mang cá ở cả hai mùa. Đây là điểm đáng chú ý vì da và mang là hai cơ quan sống còn đối với cá, liên quan trực tiếp đến hô hấp, cân bằng thẩm thấu và hàng rào bảo vệ đầu tiên. Khi các cơ quan này bị ký sinh, cá có thể suy giảm hô hấp, stress kéo dài, giảm ăn và dễ bị tổn thương thứ cấp do vi khuẩn hoặc nấm. Việc các nhóm này xuất hiện phổ biến quanh năm cho thấy đây không phải vấn đề mùa vụ đơn lẻ mà là nguy cơ thường trực trong hệ thống ương.

Từ góc độ dịch tễ học, nghiên cứu phản ánh rằng mức độ nhiễm ký sinh trùng không đồng đều giữa các giai đoạn phát triển, điều này hàm ý rằng mỗi giai đoạn cần chiến lược can thiệp khác nhau. Cá bột và cá hương có thể cần chú trọng kiểm soát môi trường, mật độ và chất lượng nước, trong khi cá giống cần kết hợp quản lý ký sinh trùng với giám sát sức khỏe tổng thể trước khi chuyển sang giai đoạn nuôi thương phẩm.

Ý nghĩa lớn nhất của nghiên cứu là giúp xác định “thời điểm can thiệp” phù hợp trong quy trình sản xuất giống. Thay vì chỉ xử lý khi bùng phát bệnh, dữ liệu này hỗ trợ xây dựng chương trình phòng ngừa chủ động theo mùa và theo giai đoạn phát triển, từ đó giảm thiểu tổn thất và hạn chế lạm dụng hóa chất điều trị.

Tổng thể, nghiên cứu khẳng định rằng cá tra ở cả ba giai đoạn ương đều chịu áp lực ký sinh trùng đáng kể, với mức độ và thành phần loài thay đổi theo mùa, trong đó mùa khô là giai đoạn nguy cơ cao hơn. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để cải thiện quy trình quản lý sức khỏe cá tra giống, nâng cao chất lượng con giống và phát triển ngành nuôi cá tra theo hướng bền vững, an toàn sinh học hơn.