Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá thực trạng năng lực nghiên cứu khoa học (NCKH) của đội ngũ giảng viên/nhà nghiên cứu trong cơ sở giáo dục đại học – một yếu tố giữ vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển tri thức và khẳng định vị thế học thuật của nhà trường. Trong bối cảnh giáo dục đại học hiện đại không chỉ dừng ở chức năng giảng dạy mà còn hướng mạnh đến nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế, năng lực NCKH của giảng viên trở thành chỉ số quan trọng phản ánh chất lượng nguồn nhân lực học thuật. Việc đánh giá đầy đủ nhận thức, động cơ, năng lực tự thân cũng như các yếu tố thuận lợi và rào cản trong hoạt động nghiên cứu sẽ giúp nhà trường xây dựng chính sách phát triển phù hợp, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động khoa học công nghệ.

Nghiên cứu khảo sát 198 giảng viên thông qua bảng hỏi với bốn nhóm nội dung chính: nhận thức về vai trò của NCKH, động cơ tham gia nghiên cứu, tự đánh giá năng lực nghiên cứu cá nhân, cùng các yếu tố thuận lợi và khó khăn ảnh hưởng đến hoạt động nghiên cứu. Kết quả cho thấy đa số giảng viên có nhận thức đúng đắn và tích cực về vai trò của NCKH trong môi trường đại học. Đây là một nền tảng quan trọng, bởi nhận thức đúng là điều kiện tiên quyết để hình thành thái độ chủ động tham gia nghiên cứu và phát triển nghề nghiệp lâu dài. Việc giảng viên hiểu rõ rằng NCKH không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là công cụ nâng cao chất lượng giảng dạy, cập nhật tri thức và đóng góp cho xã hội là dấu hiệu tích cực cho phát triển học thuật nội tại.

Về động cơ tham gia nghiên cứu, hai lý do nổi bật nhất được ghi nhận là nâng cao trình độ chuyên môn (93,4%) và phục vụ công tác giảng dạy (76,8%). Điều này cho thấy phần lớn giảng viên xem NCKH như một phương tiện để phát triển bản thân và cải thiện chất lượng chuyên môn hơn là chỉ vì yêu cầu hành chính hay áp lực thành tích. Đây là tín hiệu tích cực, vì động lực nội tại thường bền vững hơn và có khả năng tạo ra hiệu quả nghiên cứu chất lượng cao hơn trong dài hạn. Đồng thời, kết quả này cũng phản ánh mối liên hệ chặt chẽ giữa nghiên cứu và giảng dạy trong giáo dục đại học, nơi nghiên cứu giúp làm giàu nội dung đào tạo và nâng cao năng lực học thuật của người dạy.

Xét về tự đánh giá năng lực NCKH, phần lớn giảng viên cho rằng bản thân đang ở mức khá (41,1%), trong khi tỷ lệ tự đánh giá tốt và rất tốt lần lượt là 31,6% và 5,2%. Kết quả này cho thấy đội ngũ giảng viên nhìn chung có nền tảng năng lực nghiên cứu tương đối ổn, nhưng vẫn còn khoảng cách đáng kể để đạt đến mức độ xuất sắc hoặc cạnh tranh cao. Đáng chú ý, vẫn có một bộ phận nhỏ (3,11%) tự đánh giá năng lực ở mức kém, phản ánh sự không đồng đều về năng lực nghiên cứu trong nội bộ đội ngũ. Điều này đặt ra yêu cầu về các chương trình bồi dưỡng, hỗ trợ và phát triển năng lực có tính phân tầng để đáp ứng nhu cầu đa dạng của giảng viên.

Một phát hiện quan trọng của nghiên cứu là các yếu tố về kinh phí và nguồn lực hỗ trợ có ảnh hưởng đặc biệt lớn đến hiệu quả hoạt động NCKH. Điều này cho thấy dù nhận thức và động lực cá nhân có tích cực, nếu thiếu môi trường hỗ trợ phù hợp như kinh phí nghiên cứu, cơ sở vật chất, thời gian, chính sách khuyến khích hoặc mạng lưới hợp tác, năng lực nghiên cứu khó có thể phát huy tối đa. Do đó, năng lực NCKH không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn là sản phẩm của hệ sinh thái học thuật mà nhà trường tạo dựng.

Từ các kết quả trên, nghiên cứu đề xuất rằng việc xây dựng chính sách khuyến khích, tạo môi trường nghiên cứu thuận lợi và tăng cường hỗ trợ nguồn lực là giải pháp chiến lược nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả NCKH của giảng viên. Điều này có thể bao gồm tăng đầu tư kinh phí, giảm tải giảng dạy hợp lý, hỗ trợ công bố quốc tế, phát triển nhóm nghiên cứu mạnh và xây dựng văn hóa học thuật tích cực. Tóm lại, nghiên cứu khẳng định rằng để nâng cao chất lượng giáo dục đại học, phát triển năng lực nghiên cứu của giảng viên cần được xem là ưu tiên chiến lược, trong đó chính sách thể chế và môi trường hỗ trợ đóng vai trò quyết định bên cạnh nỗ lực cá nhân.