Nghiên cứu tập trung phân tích nghệ thuật kiến tạo cảnh quan của phủ Tuy Lý Vương – một công trình tiêu biểu dưới triều Nguyễn – qua các phương diện bố cục, tổ chức không gian, kiến trúc cảnh quan và hệ thống cây xanh, từ đó làm rõ giá trị của phủ như một mẫu hình đặc sắc của nghệ thuật cảnh quan Việt Nam thế kỷ XIX. Đây là một hướng nghiên cứu có ý nghĩa rất quan trọng không chỉ trong lĩnh vực lịch sử kiến trúc mà còn trong nghiên cứu văn hóa, mỹ học và bản sắc không gian truyền thống Việt Nam.

Điểm nổi bật của phủ Tuy Lý Vương nằm ở chỗ đây không đơn thuần là một nơi ở của hoàng tộc mà còn là một không gian phản ánh tư duy thẩm mỹ, triết lý sống và quan niệm tổ chức môi trường sống của tầng lớp quý tộc triều Nguyễn. Trong bối cảnh triều Nguyễn là giai đoạn định hình mạnh mẽ cấu trúc quyền lực, lễ nghi và mỹ học cung đình, phủ đệ như phủ Tuy Lý Vương trở thành nơi hội tụ giữa kiến trúc, thiên nhiên và trật tự xã hội.

Nghiên cứu cho thấy giá trị lớn của công trình nằm ở nghệ thuật bố cục cảnh quan. Trong kiến tạo truyền thống phương Đông, đặc biệt ở Việt Nam, cảnh quan không chỉ được tổ chức để đẹp mà còn phải thể hiện sự hài hòa giữa con người với tự nhiên, giữa kiến trúc với địa hình, giữa thực dụng với biểu tượng. Vì vậy, việc khảo sát bố cục phủ giúp hiểu rõ cách người xưa tạo nên trục không gian, điểm nhấn, tầm nhìn và sự chuyển tiếp giữa các khu vực chức năng.

Thủ pháp xử lý không gian cảnh quan là yếu tố đặc biệt quan trọng vì nó phản ánh tư duy “ẩn – hiện”, “mở – đóng”, “tĩnh – động” vốn phổ biến trong nghệ thuật vườn cổ điển Á Đông. Không gian không được tổ chức một cách ngẫu nhiên mà thường dẫn dắt cảm nhận, tạo chiều sâu thị giác và trải nghiệm từng bước. Điều này cho thấy phủ Tuy Lý Vương không chỉ là một công trình xây dựng mà còn là một “kịch bản không gian” được thiết kế có chủ đích.

Kiến trúc cảnh quan trong phủ có giá trị ở sự kết hợp giữa yếu tố xây dựng và thiên nhiên. Trong nhiều công trình cổ điển Việt Nam, kiến trúc không áp đảo cảnh quan mà thường hòa vào cảnh quan, tạo nên cảm giác cân bằng. Đây là điểm khác biệt đáng chú ý so với nhiều mô hình kiến trúc quyền lực phương Tây, nơi công trình thường nhấn mạnh tính thống trị không gian.

Hệ thống cây xanh cảnh quan cũng là một thành tố quan trọng, bởi trong vườn cảnh truyền thống Việt Nam, cây không chỉ mang chức năng sinh thái mà còn có ý nghĩa biểu tượng, phong thủy, mùa vụ và văn hóa. Việc lựa chọn, sắp đặt cây xanh có thể phản ánh phẩm chất đạo đức, triết lý Nho – Phật – Lão hoặc khát vọng của chủ thể sở hữu không gian.

Giá trị lớn của nghiên cứu là đặt phủ Tuy Lý Vương vào vị trí một đối tượng nghiên cứu của nghệ thuật cảnh quan cổ điển, thay vì chỉ xem như di tích lịch sử đơn lẻ. Điều này rất quan trọng vì nó góp phần khẳng định Việt Nam có truyền thống kiến tạo cảnh quan riêng biệt, với hệ giá trị thẩm mỹ có thể đối thoại với các truyền thống vườn cổ điển khác trên thế giới như Trung Hoa, Nhật Bản hay châu Âu.

Ngoài giá trị học thuật, nghiên cứu còn có ý nghĩa bảo tồn. Trong bối cảnh nhiều di sản cảnh quan truyền thống đang bị mai một hoặc phục dựng thiếu cơ sở khoa học, việc hệ thống hóa đặc điểm nghệ thuật của phủ Tuy Lý Vương giúp tạo nền tảng cho bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị di sản chính xác hơn.

Xa hơn, đây còn là nguồn tư liệu quý cho kiến trúc cảnh quan đương đại Việt Nam, nơi nhu cầu tìm lại bản sắc bản địa ngày càng quan trọng trước áp lực toàn cầu hóa thiết kế.

Tổng thể, nghiên cứu đã làm rõ rằng phủ Tuy Lý Vương là một minh chứng tiêu biểu cho nghệ thuật kiến tạo cảnh quan Việt Nam thế kỷ XIX, nơi hội tụ hài hòa giữa kiến trúc, thiên nhiên, mỹ học và trật tự văn hóa xã hội triều Nguyễn. Công trình không chỉ có giá trị lịch sử mà còn là nguồn tư liệu quan trọng để hiểu sâu hơn về bản sắc vườn cảnh Việt Nam, đóng góp cho nghiên cứu cảnh quan cổ điển trong nước và quốc tế.