Nghiên cứu được thực hiện nhằm xây dựng quy trình nhân nuôi nấm đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris trên vật chủ côn trùng trong điều kiện bán nhân tạo, qua đó góp phần tạo nguồn nguyên liệu dược liệu chất lượng cao thay thế cho nguồn khai thác tự nhiên đang ngày càng cạn kiệt. Cordyceps militaris là loài nấm ký sinh có giá trị dược liệu và thương mại rất lớn nhờ chứa nhiều hoạt chất sinh học quan trọng như cordycepin, adenosine và các hợp chất hỗ trợ miễn dịch, chống oxy hóa. Tuy nhiên, do nhu cầu thị trường tăng mạnh cùng với khai thác quá mức, nguồn đông trùng hạ thảo ngoài tự nhiên trở nên khan hiếm, đòi hỏi các giải pháp nuôi trồng nhân tạo hiệu quả để vừa bảo tồn tài nguyên vừa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng.

Nghiên cứu đã tối ưu hóa từ giai đoạn nuôi cấy hệ sợi, nhân sinh khối bào tử đến lựa chọn vật chủ phù hợp. Kết quả cho thấy trên môi trường rắn SDAY2, hệ sợi C. militaris phát triển rất tốt, chỉ sau 5 ngày đã phủ kín bề mặt môi trường với đặc điểm hệ sợi mịn, bông và bò sát bề mặt. Đây là chỉ dấu quan trọng cho thấy môi trường này thích hợp cho giai đoạn phục hồi và nhân nhanh nguồn giống. Trong khi đó, môi trường lỏng CT1 cho mật độ bào tử tối ưu sau 11 ngày, chứng minh đây là điều kiện phù hợp cho sản xuất dịch giống với mật độ cao phục vụ cấy nhiễm trên vật chủ.

Một điểm nổi bật của nghiên cứu là ứng dụng kỹ thuật tiêm trực tiếp 2 mL dịch nấm vào đỉnh đầu giai đoạn nhộng của ba loài côn trùng gồm Brihaspa astrostigmella, Rhynchophorus ferrugineus và Bombyx mori. Phương pháp này cho hiệu quả nhiễm nấm cao, giúp hệ sợi phát triển nhanh và hình thành quả thể thành công trên cả ba vật chủ. Điều này cho thấy quy trình bán nhân tạo có tính linh hoạt cao và có thể áp dụng trên nhiều nguồn côn trùng khác nhau. Tuy nhiên, hiệu quả giữa các vật chủ có sự khác biệt rõ rệt.

Trong ba loài khảo sát, Bombyx mori (nhộng tằm) là vật chủ tối ưu nhất, với tỷ lệ nhiễm trên 95%, đồng thời cho năng suất và hình thái quả thể vượt trội nhất. Quả thể trên Bombyx mori đạt chiều dài trung bình 7,05 cm, đường kính 2,31 mm và khối lượng 0,32 g/quả thể. Đây là những chỉ tiêu rất quan trọng về giá trị thương phẩm vì kích thước, hình dạng và sinh khối ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị thị trường của sản phẩm đông trùng hạ thảo. Kết quả này cho thấy nhộng tằm không chỉ là vật chủ dễ nuôi, sẵn có mà còn đặc biệt phù hợp cho sản xuất quy mô thương mại.

Về chất lượng dược liệu, nghiên cứu xác định hàm lượng cordycepin và adenosine trong quả thể sấy khô đạt mức đáng chú ý trên cả ba vật chủ. Đây là hai hoạt chất cốt lõi quyết định giá trị dược liệu của đông trùng hạ thảo. Hàm lượng cordycepin dao động khoảng 5,25–6,1 mg/g và adenosine khoảng 0,52–0,71 mg/g cho thấy sản phẩm nuôi bán nhân tạo hoàn toàn có tiềm năng đáp ứng nhu cầu thị trường về chất lượng sinh học. Việc đạt được hàm lượng hoạt chất cao chứng minh rằng mô hình nuôi trên vật chủ thật có thể tạo ra sản phẩm gần với giá trị tự nhiên hơn so với một số phương pháp nuôi trên cơ chất tổng hợp.

Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu rất lớn khi mở ra hướng sản xuất đông trùng hạ thảo hiệu quả, chủ động và bền vững, đặc biệt trong bối cảnh thị trường dược liệu chức năng đang tăng trưởng mạnh. Việc sử dụng vật chủ phù hợp như Bombyx mori không chỉ giúp tối ưu năng suất mà còn có thể tận dụng nguồn phụ phẩm từ ngành tằm tơ, gia tăng giá trị kinh tế.

Từ tổng thể kết quả, có thể khẳng định rằng quy trình nhân nuôi Cordyceps militaris trên vật chủ côn trùng trong điều kiện bán nhân tạo là giải pháp khả thi, hiệu quả và có tiềm năng thương mại hóa cao. Đây là nền tảng quan trọng cho phát triển ngành sản xuất đông trùng hạ thảo quy mô lớn, góp phần giảm áp lực khai thác tự nhiên, bảo tồn tài nguyên và cung cấp nguồn dược liệu chất lượng cho thị trường hiện đại.