Nghiên cứu tập trung ước lượng mức sẵn lòng chi trả (WTP) của người dân Cần Thơ đối với dịch vụ xe buýt nhanh (BRT) bằng cách kết hợp phương pháp định giá ngẫu nhiên truyền thống (CVM) và định giá suy luận (IV), qua đó không chỉ cung cấp thông tin về nhu cầu thị trường mà còn đóng góp quan trọng về mặt phương pháp luận trong nghiên cứu kinh tế giao thông. Đây là một hướng nghiên cứu rất có giá trị trong bối cảnh các đô thị Việt Nam đang tìm kiếm giải pháp giao thông công cộng hiệu quả hơn nhằm giảm ùn tắc, ô nhiễm và phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Điểm nổi bật đầu tiên của nghiên cứu là tiếp cận BRT như một dịch vụ công có giá trị kinh tế cần được định lượng từ góc nhìn người sử dụng. Điều này rất quan trọng vì đầu tư giao thông công cộng không chỉ là vấn đề hạ tầng mà còn là bài toán chấp nhận thị trường: người dân có thực sự sẵn sàng trả bao nhiêu cho một hệ thống tốt hơn.

Kết quả cho thấy mức WTP trung bình dao động từ khoảng 15.750 đến 17.920 đồng/vé tùy phương pháp. Đây là một phát hiện rất đáng chú ý vì mức giá này cao hơn đáng kể so với xe buýt truyền thống, phản ánh rằng người dân có thể chấp nhận trả thêm cho dịch vụ tốt hơn nếu BRT mang lại lợi ích rõ ràng như tốc độ, tiện nghi, độ tin cậy và khả năng tiếp cận.

Khoảng chênh lệch giữa CVM và IV cũng mang ý nghĩa phương pháp rất quan trọng. CVM truyền thống thường đối mặt với nguy cơ thiên lệch do người trả lời có thể khai báo thấp hoặc cao hơn thực tế khi đứng trước tình huống giả định. Việc IV cho mức WTP cao hơn cho thấy phương pháp này có thể giúp giảm bớt một số sai lệch hành vi, từ đó cải thiện độ tin cậy của ước lượng. Đây là đóng góp học thuật đáng giá vì nó không chỉ phục vụ nghiên cứu BRT mà còn gợi mở cho nhiều nghiên cứu định giá dịch vụ công khác.

Khuyến nghị sử dụng IV để kiểm tra chéo CVM trong tương lai là một điểm rất mạnh, cho thấy nghiên cứu không chỉ tạo ra kết quả ứng dụng mà còn nâng chất lượng phương pháp nghiên cứu kinh tế lượng.

Về các yếu tố ảnh hưởng, thu nhập là biến tích cực là điều hợp lý, phản ánh khả năng tài chính quyết định trực tiếp đến mức chấp nhận chi trả. Tuy nhiên, số thành viên gia đình và hiện trạng đang sử dụng xe buýt cũng là những yếu tố rất đáng quan tâm.

Số thành viên gia đình có thể phản ánh nhu cầu di chuyển tổng thể hoặc mức độ nhạy cảm với chi phí vận tải trong cấu trúc chi tiêu hộ gia đình. Trong khi đó, người đang sử dụng xe buýt hiện tại có xu hướng dễ chấp nhận BRT hơn cho thấy nhóm khách hàng hiện hữu của giao thông công cộng là thị trường nền quan trọng cho chuyển đổi sang hệ thống chất lượng cao hơn.

Điều này có ý nghĩa chính sách lớn: phát triển BRT nên không chỉ hướng tới thu hút người đi xe máy mà còn cần tối ưu nâng cấp trải nghiệm cho người dùng xe buýt hiện hữu như một nhóm chuyển đổi dễ dàng nhất.

Từ góc độ quy hoạch đô thị, nghiên cứu cho thấy Cần Thơ có tiềm năng tiếp nhận mô hình BRT nếu thiết kế phù hợp với nhu cầu và mức giá chấp nhận của người dân. Đây là dữ liệu rất hữu ích cho xây dựng chính sách giá vé, trợ giá và mô hình vận hành.

Ngoài ra, vì khảo sát tập trung ở các quận trung tâm, kết quả cũng gợi ý rằng khu vực đô thị lõi có thể là thị trường ưu tiên cho triển khai ban đầu trước khi mở rộng.

Một điểm quan trọng khác là WTP không đồng nghĩa với hành vi sử dụng thực tế; do đó để chuyển tiềm năng thành hành vi, yếu tố chất lượng dịch vụ như đúng giờ, làn riêng, an toàn và kết nối mạng lưới sẽ mang tính quyết định.

Tổng thể, nghiên cứu đã cung cấp cơ sở kinh tế quan trọng cho phát triển BRT tại Cần Thơ, cho thấy người dân có mức sẵn lòng chi trả tương đối tích cực cho dịch vụ giao thông công cộng chất lượng cao hơn. Đồng thời, nghiên cứu còn đóng góp đáng kể về phương pháp khi chỉ ra giá trị của định giá suy luận trong việc nâng cao độ chính xác của ước lượng WTP, từ đó hỗ trợ tốt hơn cho hoạch định chính sách giao thông đô thị bền vững.