Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá mức tăng trưởng năng suất các yếu tố tổng hợp (Total Factor Productivity – TFP) của ngành nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn 1990–2015, đồng thời phân tích sâu các thành phần cấu thành nên sự thay đổi năng suất này, bao gồm tiến bộ kỹ thuật, hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả quy mô sản xuất. Trong bối cảnh Đồng bằng sông Cửu Long giữ vai trò trung tâm trong sản xuất nông nghiệp của Việt Nam, đặc biệt ở các lĩnh vực lúa gạo, thủy sản và cây ăn trái, việc đo lường TFP có ý nghĩa quan trọng không chỉ trong đánh giá hiệu quả tăng trưởng mà còn giúp xác định bản chất của tăng trưởng – liệu đến từ đổi mới công nghệ hay từ cải thiện hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đây là cơ sở khoa học cần thiết cho việc hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp bền vững trong dài hạn.

Để thực hiện mục tiêu này, nghiên cứu sử dụng chỉ số Malmquist TFP theo cách tiếp cận phi tham số, cho phép đo lường biến động năng suất tổng hợp theo thời gian mà không cần giả định trước về dạng hàm sản xuất. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong phân tích năng suất nông nghiệp vì có thể tách biệt rõ ràng tác động của thay đổi công nghệ sản xuất (technical change) với thay đổi hiệu quả kỹ thuật (technical efficiency change) và hiệu quả quy mô (scale efficiency). Nhờ đó, nghiên cứu không chỉ xác định mức độ tăng trưởng tổng thể mà còn làm rõ nguồn gốc của tăng trưởng, từ đó hỗ trợ đề xuất giải pháp phù hợp hơn cho từng địa phương và toàn vùng.

Kết quả cho thấy trong suốt giai đoạn 1990–2015, năng suất các yếu tố tổng hợp của ngành nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long tăng trưởng bình quân 2,57%/năm. Đây là mức tăng trưởng tích cực, phản ánh sự cải thiện đáng kể về hiệu quả chung của khu vực nông nghiệp trong hơn hai thập kỷ. Động lực chính của sự tăng trưởng này đến từ tiến bộ kỹ thuật, với mức đóng góp lên đến 2,94%/năm. Điều này cho thấy việc ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới giống cây trồng vật nuôi, cơ giới hóa, cải tiến quy trình canh tác và mở rộng các tiến bộ kỹ thuật đã đóng vai trò quyết định trong nâng cao năng suất nông nghiệp toàn vùng. Có thể xem đây là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của quá trình hiện đại hóa nông nghiệp tại khu vực.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hiệu quả sản xuất lại có xu hướng tác động ngược chiều với tiến bộ kỹ thuật, với mức đóng góp âm -0,37%/năm. Điều này cho thấy mặc dù công nghệ được cải thiện, nhưng khả năng sử dụng tối ưu các nguồn lực sản xuất ở nhiều địa phương vẫn chưa theo kịp, dẫn đến sự suy giảm tương đối về hiệu quả kỹ thuật hoặc phân bổ nguồn lực chưa hợp lý. Nói cách khác, tăng trưởng nông nghiệp chủ yếu dựa vào đổi mới kỹ thuật hơn là nâng cao chất lượng quản lý và hiệu quả vận hành hệ thống sản xuất. Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý, bởi nếu không cải thiện hiệu quả sử dụng đầu vào, tốc độ tăng trưởng dài hạn có thể bị hạn chế.

Ở cấp độ địa phương, có 10 trong số 13 tỉnh, thành của vùng ghi nhận tăng trưởng TFP dương trong giai đoạn nghiên cứu, cho thấy phần lớn khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đã đạt được những chuyển biến tích cực về năng suất tổng hợp. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa các địa phương cũng phản ánh mức độ không đồng đều trong tiếp cận công nghệ, quản trị sản xuất và điều kiện phát triển. Từ đó, nghiên cứu hàm ý rằng để tiếp tục nâng cao năng suất nông nghiệp trong tương lai, ngoài việc thúc đẩy đổi mới công nghệ, cần chú trọng hơn đến cải thiện hiệu quả kỹ thuật, nâng cao năng lực quản lý sản xuất, tối ưu hóa quy mô và phân bổ nguồn lực hợp lý hơn giữa các ngành và địa phương. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long phát triển theo hướng hiệu quả, cạnh tranh và thích ứng tốt hơn trước các thách thức kinh tế cũng như biến đổi khí hậu.