Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định thành phần vi nấm gây nhiễm trên cá tra (Pangasianodon hypophthalmus) từ giai đoạn cá bột đến cá giống tại các vùng nuôi trọng điểm ở Đồng bằng sông Cửu Long, bao gồm Cần Thơ, Vĩnh Long, An Giang và Đồng Tháp. Đây là hướng nghiên cứu có ý nghĩa rất quan trọng đối với ngành sản xuất giống cá tra – một ngành hàng thủy sản chiến lược của Việt Nam – bởi giai đoạn ương giống luôn là mắt xích nhạy cảm, nơi tỷ lệ hao hụt cao có thể ảnh hưởng lớn đến hiệu quả toàn chuỗi sản xuất.

Trong thực tiễn nuôi cá tra, các vấn đề bệnh do vi khuẩn và ký sinh trùng thường được chú ý nhiều hơn, trong khi vai trò của vi nấm đôi khi bị đánh giá thấp hoặc chưa được nhận diện đầy đủ. Vì vậy, nghiên cứu này đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng hiểu biết về tác nhân gây bệnh, đặc biệt ở các giai đoạn phát triển sớm – nơi hệ miễn dịch của cá còn yếu và dễ bị tổn thương.

Kết quả khảo sát trên 655 mẫu cá cho thấy vi nấm hiện diện ở cả ba giai đoạn phát triển, với tỷ lệ nhiễm cao nhất ở cá giống (22,8%), tiếp theo là cá bột (20,5%) và thấp nhất ở cá hương (16,9%). Xu hướng này gợi ý rằng nguy cơ nhiễm nấm không chỉ tồn tại ở giai đoạn đầu đời mà còn có thể gia tăng trở lại ở giai đoạn cá giống, có thể do mật độ nuôi cao hơn, stress môi trường, tổn thương cơ học hoặc tích lũy mầm bệnh theo thời gian. Đây là điểm quan trọng vì nó cho thấy kiểm soát nấm bệnh cần xuyên suốt cả quá trình ương, thay vì chỉ tập trung vào một giai đoạn nhất định.

Một phát hiện đáng chú ý là da là cơ quan có tỷ lệ nhiễm cao nhất ở cả ba giai đoạn. Điều này hoàn toàn phù hợp về mặt sinh học vì da là hàng rào tiếp xúc trực tiếp với môi trường nước, dễ bị tổn thương bởi mật độ nuôi, chất lượng nước, thao tác kỹ thuật hoặc ký sinh trùng cơ hội. Khi lớp bảo vệ tự nhiên bị suy yếu, nấm có thể dễ dàng xâm nhập và phát triển. Việc tỷ lệ nhiễm ở da cao hơn nhiều so với mang, gan, thận hay bóng hơi cho thấy phần lớn nhiễm nấm có thể khởi phát từ bề mặt ngoài trước khi lan rộng hoặc gây bệnh hệ thống.

Nghiên cứu xác định bốn giống nấm chính gồm Fusarium sp., Aspergillus sp., Achlya sp. và Mucor sp., trong đó Fusarium sp. và Aspergillus sp. chiếm ưu thế tuyệt đối. Đây là thông tin rất quan trọng vì mỗi nhóm nấm có đặc tính sinh học, cơ chế gây bệnh và nguy cơ khác nhau.

Fusarium sp. chiếm tỷ lệ cao nhất (43,9%) và đặc biệt xuất hiện nhiều ở bóng hơi, nhất là trong giai đoạn cá giống bị bệnh trương bóng hơi. Điều này có ý nghĩa bệnh học rất lớn, bởi nó gợi ý Fusarium có thể liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến hội chứng bệnh lý bóng hơi – một vấn đề ảnh hưởng mạnh đến khả năng nổi, hô hấp và sống sót của cá giống. Nếu mối liên hệ này tiếp tục được xác nhận sâu hơn, Fusarium có thể trở thành đối tượng trọng điểm trong quản lý bệnh cá tra giống.

Aspergillus sp. cũng chiếm tỷ lệ cao (40,1%), cho thấy đây là nhóm nấm phổ biến trong môi trường ương và có thể đóng vai trò cơ hội quan trọng. Achlya sp., vốn là nhóm nấm nước thường gặp trong thủy sản, cũng được phát hiện trên nhiều cơ quan, củng cố vai trò của nấm thủy sinh trong bệnh học cá nước ngọt.

Mucor sp. chỉ xuất hiện ở cá bột và không còn ở các giai đoạn sau, cho thấy đây có thể là tác nhân cơ hội chủ yếu ở giai đoạn sớm, khi cá còn yếu hoặc môi trường dễ phát sinh điều kiện thuận lợi cho nhóm nấm này.

Từ góc độ ứng dụng, nghiên cứu nhấn mạnh rằng quản lý bệnh nấm trong sản xuất giống cá tra cần chú trọng đặc biệt đến chất lượng nước, giảm tổn thương da, kiểm soát mật độ, vệ sinh ao ương và theo dõi các dấu hiệu sớm ở da và bóng hơi. Đồng thời, việc định danh cụ thể các giống nấm là cơ sở quan trọng để phát triển biện pháp phòng trị chính xác hơn, thay vì xử lý chung chung.

Tổng thể, nghiên cứu đã cung cấp bức tranh rõ ràng về thành phần vi nấm trên cá tra giai đoạn bột đến giống, cho thấy vi nấm là nhóm tác nhân đáng quan tâm trong sản xuất giống. Đặc biệt, vai trò nổi bật của Fusarium sp. và mối liên hệ với bệnh trương bóng hơi mở ra hướng nghiên cứu quan trọng cho phòng bệnh, giảm hao hụt và nâng cao hiệu quả ngành cá tra giống trong tương lai.