Trong công tác chọn tạo giống dưa leo, việc sử dụng các dòng toàn hoa cái làm dòng mẹ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất hạt lai và đảm bảo độ thuần giống. Các dòng toàn hoa cái giúp hạn chế tối đa hiện tượng lẫn giống do tự thụ phấn, giảm đáng kể nhu cầu lao động trong khâu khử đực hoặc bao cách ly hoa cái, đồng thời có thể tận dụng côn trùng tự nhiên để hỗ trợ thụ phấn chéo, từ đó tiết kiệm chi phí sản xuất và nâng cao năng suất hạt giống. Chính vì vậy, việc nhận diện sớm, chính xác các dòng dưa leo toàn hoa cái ngay từ giai đoạn cây con là mục tiêu quan trọng trong chương trình chọn giống hiện đại. Trong bối cảnh đó, chỉ thị phân tử (molecular marker) được xem là công cụ hiệu quả nhờ khả năng xác định đặc tính di truyền nhanh chóng, ổn định và ít chịu ảnh hưởng bởi điều kiện môi trường so với phương pháp đánh giá kiểu hình truyền thống.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm khảo sát mối tương quan giữa hai chỉ thị phân tử SSR13251 và SSR18956 với tính trạng giới tính hoa trên 50 mẫu dưa leo thuần, bao gồm 19 dòng toàn hoa cái và 31 dòng mang cả hoa đực lẫn hoa cái. Phương pháp PCR được sử dụng để khuếch đại các vùng trình tự DNA mục tiêu tương ứng với từng marker, từ đó phân tích sự khác biệt về kích thước sản phẩm PCR giữa các nhóm vật liệu nghiên cứu. Kết quả cho thấy marker SSR13251 không tạo ra sự phân hóa rõ ràng giữa các dòng dưa leo, đồng nghĩa với việc marker này không phù hợp trong việc nhận diện đặc tính toàn hoa cái ở tập đoàn vật liệu khảo sát. Điều này cho thấy không phải mọi marker từng được công bố đều có giá trị ứng dụng rộng rãi cho mọi quần thể di truyền, và việc kiểm chứng trên nguồn gen cụ thể là cần thiết trước khi áp dụng trong thực tiễn chọn giống.

Ngược lại, marker SSR18956 cho thấy sự khác biệt rõ rệt về kích thước sản phẩm PCR giữa các dòng toàn hoa cái và các dòng không toàn hoa cái, qua đó hỗ trợ hiệu quả trong việc nhận diện đúng mục tiêu giống. Khi áp dụng sàng lọc trên toàn bộ 50 mẫu thuần, SSR18956 đạt tỷ lệ nhận diện chính xác 84% so với kiểu hình giới tính hoa thực tế. Mức độ chính xác này cho thấy đây là một chỉ thị có tiềm năng cao trong hỗ trợ chọn lọc sớm các dòng dưa leo toàn hoa cái, giúp rút ngắn thời gian đánh giá, giảm chi phí nhân công và tăng hiệu quả trong chương trình lai tạo giống.

Mặc dù chưa đạt độ chính xác tuyệt đối, kết quả nghiên cứu khẳng định SSR18956 là một marker phân tử triển vọng cho ứng dụng trong chọn giống dưa leo, đặc biệt khi kết hợp với đánh giá kiểu hình hoặc các marker bổ sung khác để nâng cao độ tin cậy. Việc ứng dụng marker này trong thực tế có thể góp phần thúc đẩy quy trình chọn giống theo hướng chính xác hơn, hiện đại hơn và phù hợp với yêu cầu phát triển các giống dưa leo lai năng suất cao. Đồng thời, nghiên cứu cũng mở ra cơ sở cho các bước tiếp theo trong việc hoàn thiện bộ chỉ thị phân tử chuyên biệt phục vụ chọn giống giới tính ở dưa leo và các cây trồng họ bầu bí khác.