Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá hoạt tính kháng oxy hóa và kháng nấm của cao chiết ethanol từ nhiều loài thực vật dược liệu và bản địa, bao gồm nghệ vàng (Curcuma longa), nghệ xanh (C. yunnanensis), ngãi vàng (Hedychium coronarium), riềng rừng (Alpinia conchigera), cùng một số loài thuộc chi Dioscorea như dái khoai, từ mỏng, củ nần và củ trâu. Mục tiêu của nghiên cứu không chỉ là xác định tiềm năng sinh học của các loài này mà còn hướng tới tìm kiếm nguồn nguyên liệu tự nhiên có khả năng ứng dụng trong phòng trừ bệnh hại thực vật theo hướng sinh học, giảm phụ thuộc vào thuốc hóa học tổng hợp. Đây là hướng nghiên cứu có giá trị cao trong bối cảnh nông nghiệp bền vững và xu thế khai thác hoạt chất tự nhiên ngày càng được quan tâm.

Kết quả cho thấy tất cả các cao chiết khảo sát đều thể hiện hoạt tính kháng oxy hóa ở các mức độ khác nhau thông qua ba phép thử phổ biến gồm FRAP (khả năng khử sắt), trung hòa gốc tự do ABTS•+ và RP (khả năng khử tổng quát). Điều này chứng minh rằng các loài thực vật nghiên cứu đều chứa các hợp chất sinh học có khả năng chống oxy hóa, góp phần bảo vệ tế bào trước các phản ứng oxy hóa có hại. Trong số đó, nghệ vàng nổi bật nhất nhờ hàm lượng polyphenol và flavonoid cao, lần lượt đạt 44,87 mg/g gallic acid và 110,75 mg/g quercetin. Đây là hai nhóm hợp chất quan trọng thường liên quan trực tiếp đến khả năng chống oxy hóa mạnh, đồng thời cũng có thể góp phần vào hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm và bảo vệ sinh học của thực vật.

Điểm nổi bật nhất của nghiên cứu nằm ở hoạt tính kháng nấm, đặc biệt trên nấm Corynespora cassiicola – tác nhân gây nhiều bệnh đốm lá nghiêm trọng trên cây trồng, ảnh hưởng lớn đến năng suất nông nghiệp. Bằng kỹ thuật gây ngộ độc môi trường, nghiên cứu đánh giá khả năng ức chế sự phát triển sợi nấm, đồng thời xác định nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) và nồng độ diệt nấm tối thiểu (MFC) của các cao chiết. Trong số các mẫu thử, nghệ vàng cho hiệu quả vượt trội khi có thể ức chế gần như hoàn toàn sự phát triển sợi nấm C. cassiicola ở nồng độ 5.000 µg/mL, với tỷ lệ ức chế đạt 99,31% chỉ sau ba ngày ủ. Đây là mức hiệu quả rất cao, cho thấy tiềm năng sinh học mạnh mẽ của nghệ vàng như một tác nhân kháng nấm tự nhiên.

Giá trị MIC của nghệ vàng nằm trong khoảng 2.500–5.000 µg/mL, cho thấy khả năng kìm hãm sự phát triển của nấm ở nồng độ tương đối khả thi, trong khi MFC lớn hơn 5.000 µg/mL phản ánh rằng để tiêu diệt hoàn toàn nấm cần nồng độ cao hơn. Dù vậy, khả năng ức chế mạnh đã là một chỉ dấu quan trọng cho ứng dụng thực tiễn, đặc biệt trong các mô hình quản lý dịch hại tổng hợp hoặc phát triển thuốc bảo vệ thực vật sinh học.

Những phát hiện này đặc biệt có ý nghĩa vì nghệ vàng vốn là loài cây quen thuộc, dễ trồng, nguồn nguyên liệu dồi dào và tương đối an toàn. Việc tận dụng nghệ vàng như nguồn chất kháng nấm tự nhiên có thể tạo ra giải pháp thân thiện môi trường, hạn chế dư lượng hóa chất và giảm nguy cơ kháng thuốc ở mầm bệnh. Ngoài ra, hoạt tính kháng oxy hóa cao cũng mở rộng tiềm năng ứng dụng sang các lĩnh vực khác như thực phẩm chức năng, dược liệu hoặc bảo quản sinh học.

Từ tổng thể nghiên cứu, có thể khẳng định rằng nghệ vàng là loài nổi bật nhất trong số các thực vật khảo sát về cả hoạt tính chống oxy hóa lẫn khả năng kháng nấm C. cassiicola. Đây là cơ sở khoa học quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về phân lập hoạt chất, tối ưu hóa quy trình chiết xuất, phát triển chế phẩm sinh học và ứng dụng thực tế trong quản lý bệnh hại cây trồng. Nghiên cứu đồng thời góp phần khẳng định giá trị của nguồn tài nguyên thực vật bản địa trong phát triển các giải pháp nông nghiệp sinh học hiện đại và bền vững.