Nghiên cứu được thực hiện nhằm khảo sát sự lưu hành của hai serovar quan trọng của Salmonella enterica là S. Weltevreden và S. Typhimurium trên heo, môi trường chăn nuôi và động vật hoang dã tại tỉnh Vĩnh Long, qua đó đánh giá nguy cơ lan truyền mầm bệnh và đặc điểm kháng kháng sinh trong hệ sinh thái chăn nuôi. Đây là vấn đề có ý nghĩa lớn đối với sức khỏe cộng đồng, an toàn thực phẩm và kiểm soát dịch bệnh, bởi Salmonella là một trong những tác nhân gây bệnh đường tiêu hóa phổ biến, có khả năng lây truyền từ động vật sang người thông qua chuỗi thực phẩm, nước, môi trường hoặc tiếp xúc gián tiếp. Việc xác định mức độ lưu hành của các serovar cụ thể và đặc điểm đề kháng thuốc là nền tảng quan trọng cho xây dựng chiến lược giám sát dịch tễ và quản lý kháng sinh hiệu quả.

Nghiên cứu sử dụng quy trình phân lập Salmonella theo tiêu chuẩn TCVN 10780-1:2017 (ISO 6579-1:2017), đảm bảo độ tin cậy cao trong phát hiện vi khuẩn. Tổng cộng 1.394 mẫu được thu thập, bao gồm 288 mẫu phân heo, 369 mẫu môi trường và 737 mẫu từ động vật hoang dã. Quy mô khảo sát lớn và đa dạng nguồn mẫu cho phép đánh giá toàn diện sự hiện diện của Salmonella trong hệ sinh thái chăn nuôi và vùng lân cận. Kết quả cho thấy có 146 mẫu dương tính với Salmonella, phản ánh sự lưu hành đáng kể của vi khuẩn này trong khu vực nghiên cứu.

Đáng chú ý, tỷ lệ hiện diện của Salmonella trên heo, môi trường và động vật hoang dã không có sự khác biệt đáng kể. Điều này cho thấy Salmonella không chỉ tồn tại trong vật nuôi mà còn có khả năng lan rộng và duy trì trong môi trường xung quanh cũng như ở các loài trung gian tự nhiên. Đây là dấu hiệu quan trọng cho thấy nguy cơ phát tán đa hướng và tái nhiễm chéo, đồng thời nhấn mạnh vai trò của cách tiếp cận “Một sức khỏe” (One Health), trong đó sức khỏe vật nuôi, môi trường và con người có mối liên hệ chặt chẽ.

Trong các chủng Salmonella được phân lập, S. Weltevreden chiếm 15,07% và S. Typhimurium chiếm 13,01%. Đây đều là những serovar có ý nghĩa dịch tễ lớn, thường liên quan đến bệnh trên người và động vật. S. Weltevreden không được phát hiện trên mẫu rắn mối, trong khi S. Typhimurium không xuất hiện trong mẫu nước thải và thức ăn, cho thấy sự phân bố của từng serovar có thể khác nhau tùy theo vật chủ và nguồn lây. Sự khác biệt này có thể hỗ trợ truy vết nguồn lây và xây dựng biện pháp kiểm soát phù hợp hơn theo từng nhóm nguy cơ.

Về đặc điểm nhạy cảm kháng sinh, cả S. Weltevreden và S. Typhimurium nhìn chung vẫn duy trì mức nhạy cảm cao với 14 loại kháng sinh khảo sát, với tỷ lệ từ 78,95% đến 100%. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy phần lớn chủng phân lập vẫn còn khả năng đáp ứng với điều trị bằng nhiều loại kháng sinh phổ biến. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng ghi nhận mức đề kháng thấp đến trung bình ở một số kháng sinh, với S. Weltevreden đề kháng ở 9/14 loại và S. Typhimurium ở 6/14 loại khảo sát. Điều này cho thấy áp lực chọn lọc kháng sinh đã hiện diện và có thể gia tăng nếu việc sử dụng thuốc không được kiểm soát tốt.

Đặc biệt đáng lưu ý là sự xuất hiện của các chủng Salmonella đa kháng từ 2–6 loại kháng sinh với tổng cộng 8 kiểu hình khác nhau. Ba kiểu hình đa kháng phổ biến nhất gồm Cu+Of, Cl+Bt và Sm+Te, mỗi kiểu chiếm 9,76%. Sự hiện diện của các chủng đa kháng là cảnh báo quan trọng về nguy cơ giảm hiệu quả điều trị trong tương lai, đồng thời làm gia tăng khả năng lan truyền gen kháng thuốc trong hệ sinh thái vi sinh vật.

Từ tổng thể kết quả nghiên cứu, có thể khẳng định rằng Salmonella, đặc biệt là S. Weltevreden và S. Typhimurium, đang lưu hành đáng kể trên heo, môi trường và động vật hoang dã tại Vĩnh Long. Dù mức nhạy cảm kháng sinh nhìn chung còn cao, sự xuất hiện của các kiểu hình đa kháng cho thấy cần tăng cường giám sát dịch tễ, quản lý sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi, cải thiện vệ sinh sinh học và kiểm soát môi trường. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để bảo vệ sức khỏe vật nuôi, an toàn thực phẩm và sức khỏe cộng đồng trong dài hạn.